Rise of Empires: Ottoman Neden İngilizce? Bir Dizinin Dilinin Ardındaki Hikâye
[HEADING=1]Rise of Empires: Ottoman Neden İngilizce?[/HEADING]
Geçenlerde diziyi yeniden açtım. İstanbul'un surları ekranda belirirken, Osmanlı askerleri hazırlık yapıyor, Bizans tarafında telaş giderek büyüyor ve ben bir anda tuhaf bir ayrıntıya takılıp kaldım: Her şey İstanbul'da, hikâyenin merkezindeki karakterlerin büyük bölümü Türk oyuncular tarafından canlandırılıyor ama herkes İngilizce konuşuyor.
İlk izlediğimde bunu biraz garipsemiştim.
İnsan ister istemez, “Fatih Sultan Mehmet'i Türk bir oyuncu oynuyorsa neden İngilizce konuşuyor?” diye düşünüyor. Hele bir de araya Türkçe, Yunanca, İtalyanca veya başka dillerden birkaç cümle girdiğinde mesele daha da ilginç hale geliyor.
Sonra dizinin arkasındaki hikâyeyi araştırmaya başlayınca bunun rastgele verilmiş bir karar olmadığını gördüm. Hatta bence dizinin neden İngilizce çekildiğini anlamak, yalnızca bir “dil tercihini” açıklamıyor. Aynı zamanda Türkiye'de üretilen tarih hikâyelerinin dünyaya nasıl anlatılmaya çalışıldığını da gösteriyor.
İşte benim için asıl hikâye burada başladı.
[HEADING=1]İlk Soru: Bu Bir Türk Dizisi mi, Uluslararası Bir Yapım mı?[/HEADING]
Önce en önemli ayrıntıyı netleştirelim.
Netflix'in resmi sayfasında Rise of Empires: Ottoman tarihî belgesel drama/docudrama olarak sınıflandırılıyor ve yapımın merkezinde II. Mehmet'in Konstantinopolis'i fethetme süreci bulunuyor. Ancak proje, yalnızca Türkiye'deki izleyici düşünülerek hazırlanmış klasik bir yerli dizi formatında ortaya çıkmadı. Yapımın arkasında Karga Seven Pictures ve STXtv bulunuyordu; Netflix'in 2020 tarihli basın duyurusunda da yapımın 190 ülkede gösterileceği ve “English-language production” olarak hazırlandığı açıkça belirtilmişti.
Yani cevap aslında oldukça basit:
Rise of Empires: Ottoman İngilizce çünkü proje en başından itibaren uluslararası izleyiciye ulaşmak amacıyla İngilizce olarak tasarlandı.
Fakat bu kısa cevap, meselenin tamamını anlatmıyor.
Çünkü burada başka bir soru ortaya çıkıyor:
“Peki neden Türkiye'nin en önemli tarihî olaylarından biri, Türkçe yerine İngilizce anlatılmak istendi?”
İşte bu noktada yönetmen Emre Şahin'in açıklamaları önem kazanıyor.
[HEADING=1]“Bu Hikâyeyi Dünyaya Anlatmak İstedik”[/HEADING]
Yönetmen Emre Şahin, farklı röportajlarında İngilizce tercihini doğrudan uluslararası izleyici hedefiyle açıklıyor.
Golden Globes'a verdiği röportajda Şahin, amaçlarının yalnızca yerel izleyiciye hitap eden bir yapım yapmak olmadığını, Türk hikâyesinin uluslararası ölçekte anlatılmasını istediklerini belirtiyor. Ona göre İngilizce, bu hedefe ulaşmanın en anlamlı yollarından biriydi.
Bunu öğrendiğimde dizinin açılış sahnesine tekrar farklı gözle baktım.
Çünkü İngilizce burada tarihî karakterlerin gerçek konuşma dili olduğunu iddia etmek için kullanılmıyor.
Aslında İngilizce, hikâyenin dünyaya açılan ortak anlatım dili olarak kullanılıyor.
Bu ayrım önemli.
Nasıl ki bir Japon tarihi filmi uluslararası izleyiciye İngilizce altyazıyla ulaşabiliyor veya Latin Amerika'daki bir tarihî olay farklı ülkelerde dublaj ve altyazılarla izlenebiliyorsa, burada da yapımcılar ters yönde bir tercih yapmış: Hikâyeyi baştan İngilizce üretmişler.
[HEADING=1]Setteki Gariplik: Herkes Türk ama Konuşmalar İngilizce[/HEADING]
Şimdi hikâyenin biraz daha ilginç tarafına gelelim.
Oyuncu kadrosunun önemli bir bölümü Türkiye'den. Cem Yiğit Üzümoğlu, Tuba Büyüküstün, Selim Bayraktar, Birkan Sokullu ve başka birçok oyuncu tarihî karakterleri canlandırıyor. Netflix'in güncel katalog bilgisinde de Türk oyuncuların isimleri açıkça yer alıyor.
İnsan burada doğal olarak bir uyumsuzluk hissedebiliyor.
Bir tarafta İstanbul'un surları, Osmanlı ordusu, Fatih Sultan Mehmet, Bizans ve 1453.
Diğer tarafta:
“Bring the cannons!”
İlk bakışta biraz tuhaf.
Fakat yapımın hedefi düşünüldüğünde bu tercih daha anlaşılır hale geliyor.
Dizinin yaratıcı ekibi, Türk tarihini yalnızca Türkiye'deki seyirciye değil, farklı ülkelerdeki izleyicilere de ulaştırmak istiyordu. Şahin de projeyi anlatırken bunun temel hedeflerinden biri olduğunu açıkça ifade etmişti.
Burada bence ilginç bir kültürel paradoks var:
Bir hikâyeyi dünyaya anlatmak için onun dilini değiştirmek, hikâyenin kendisini değiştirmek anlamına gelir mi?
Bu sorunun tek bir cevabı yok.
[HEADING=1]Fatih Sultan Mehmet Neden İngilizce Konuşuyor?[/HEADING]
Diziyi izlerken en çok tartışılan konulardan biri de bu.
Tarihî gerçeklik açısından bakarsak 15. yüzyıldaki Osmanlı sarayının günlük iletişiminin İngilizce olması zaten mümkün değil. Dolayısıyla dizideki İngilizceyi “karakterlerin gerçekten İngilizce konuştuğu” şeklinde yorumlamak doğru olmaz.
Bu, sinema ve televizyonun uzun zamandır kullandığı bir anlatım yöntemidir.
Karakterler tarihsel olarak kendi dillerini konuşur; seyirci ise onların söylediklerini, yapımın seçtiği ortak dil üzerinden duyar.
Dahası, Fatih Sultan Mehmet'in birden fazla dile ilgi duyan ve farklı diller bilen bir hükümdar olduğu tarih araştırmalarında sıkça vurgulanan bir konu. Dizide de farklı dillerin bazı sahnelerde kullanılmasına yer veriliyor. Emre Şahin ve Cem Yiğit Üzümoğlu ile yapılan söyleşide de bu dil çeşitliliğine özellikle değiniliyor.
Yani dizinin İngilizce olması, tarihsel dil çeşitliliğinin tamamen ortadan kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
Tam tersine, zaman zaman farklı dillerin duyulması bize başka bir şeyi hatırlatıyor:
1453'ün dünyası bugünkü kadar tek dilli değildi.
[HEADING=1]Sarayda Bir Akşam: Mehmet ve Mara'nın Farklı Dünyaları[/HEADING]
Diziyi düşünürken aklımda hayalî bir sahne canlandı.
Sarayın sessiz bir odasında genç Mehmet haritaların üzerine eğilmiş.
Önündeki mesele çok net: Konstantinopolis nasıl alınacak?
Haritanın üzerinde surlar, deniz, Haliç ve askerî güzergâhlar var.
Mehmet'in yaklaşımı burada çözüm odaklı ve stratejik bir karakterin bakışını çağrıştırıyor. “Hangi kapı?”, “Hangi top?”, “Hangi birlik?”, “Hangi zamanlama?” gibi sorularla ilerliyor.
Karşısında ise Mara Hatun'u düşündüm.
Onun bakışı aynı haritaya farklı bir yerden yöneliyor.
“Bu kararın insanlara etkisi ne olacak?”
“Şehir düştüğünde içeride kalanların durumu ne olacak?”
“İnsanlar arasındaki ilişkiler nasıl değişecek?”
İşte burada iki farklı düşünme biçimi karşılaşıyor.
Ama bunu “erkekler stratejiktir, kadınlar duygusaldır” gibi basit bir kalıba indirgemek yanlış olur.
Çünkü gerçek hayatta strateji de empati de cinsiyete ait özellikler değildir.
Bir komutan askerlerinin moralini anlamadan savaş planını başarıyla uygulayamayabilir. Bir saray kadını ise yalnızca ilişkileri değil, siyasi dengeleri okuyarak son derece stratejik kararlar verebilir.
Dizinin tarihî karakterlerini düşünürken bana ilginç gelen taraf tam olarak bu.
İnsanları yalnızca savaş meydanındaki rolleriyle okumak, tarihin yarısını kaçırmamıza neden olabilir.
[HEADING=1]Rise of Empires: Ottoman Neden İngilizce?[/HEADING]
Geçenlerde diziyi yeniden açtım. İstanbul'un surları ekranda belirirken, Osmanlı askerleri hazırlık yapıyor, Bizans tarafında telaş giderek büyüyor ve ben bir anda tuhaf bir ayrıntıya takılıp kaldım: Her şey İstanbul'da, hikâyenin merkezindeki karakterlerin büyük bölümü Türk oyuncular tarafından canlandırılıyor ama herkes İngilizce konuşuyor.
İlk izlediğimde bunu biraz garipsemiştim.
İnsan ister istemez, “Fatih Sultan Mehmet'i Türk bir oyuncu oynuyorsa neden İngilizce konuşuyor?” diye düşünüyor. Hele bir de araya Türkçe, Yunanca, İtalyanca veya başka dillerden birkaç cümle girdiğinde mesele daha da ilginç hale geliyor.
Sonra dizinin arkasındaki hikâyeyi araştırmaya başlayınca bunun rastgele verilmiş bir karar olmadığını gördüm. Hatta bence dizinin neden İngilizce çekildiğini anlamak, yalnızca bir “dil tercihini” açıklamıyor. Aynı zamanda Türkiye'de üretilen tarih hikâyelerinin dünyaya nasıl anlatılmaya çalışıldığını da gösteriyor.
İşte benim için asıl hikâye burada başladı.
[HEADING=1]İlk Soru: Bu Bir Türk Dizisi mi, Uluslararası Bir Yapım mı?[/HEADING]
Önce en önemli ayrıntıyı netleştirelim.
Netflix'in resmi sayfasında Rise of Empires: Ottoman tarihî belgesel drama/docudrama olarak sınıflandırılıyor ve yapımın merkezinde II. Mehmet'in Konstantinopolis'i fethetme süreci bulunuyor. Ancak proje, yalnızca Türkiye'deki izleyici düşünülerek hazırlanmış klasik bir yerli dizi formatında ortaya çıkmadı. Yapımın arkasında Karga Seven Pictures ve STXtv bulunuyordu; Netflix'in 2020 tarihli basın duyurusunda da yapımın 190 ülkede gösterileceği ve “English-language production” olarak hazırlandığı açıkça belirtilmişti.
Yani cevap aslında oldukça basit:
Rise of Empires: Ottoman İngilizce çünkü proje en başından itibaren uluslararası izleyiciye ulaşmak amacıyla İngilizce olarak tasarlandı.
Fakat bu kısa cevap, meselenin tamamını anlatmıyor.
Çünkü burada başka bir soru ortaya çıkıyor:
“Peki neden Türkiye'nin en önemli tarihî olaylarından biri, Türkçe yerine İngilizce anlatılmak istendi?”
İşte bu noktada yönetmen Emre Şahin'in açıklamaları önem kazanıyor.
[HEADING=1]“Bu Hikâyeyi Dünyaya Anlatmak İstedik”[/HEADING]
Yönetmen Emre Şahin, farklı röportajlarında İngilizce tercihini doğrudan uluslararası izleyici hedefiyle açıklıyor.
Golden Globes'a verdiği röportajda Şahin, amaçlarının yalnızca yerel izleyiciye hitap eden bir yapım yapmak olmadığını, Türk hikâyesinin uluslararası ölçekte anlatılmasını istediklerini belirtiyor. Ona göre İngilizce, bu hedefe ulaşmanın en anlamlı yollarından biriydi.
Bunu öğrendiğimde dizinin açılış sahnesine tekrar farklı gözle baktım.
Çünkü İngilizce burada tarihî karakterlerin gerçek konuşma dili olduğunu iddia etmek için kullanılmıyor.
Aslında İngilizce, hikâyenin dünyaya açılan ortak anlatım dili olarak kullanılıyor.
Bu ayrım önemli.
Nasıl ki bir Japon tarihi filmi uluslararası izleyiciye İngilizce altyazıyla ulaşabiliyor veya Latin Amerika'daki bir tarihî olay farklı ülkelerde dublaj ve altyazılarla izlenebiliyorsa, burada da yapımcılar ters yönde bir tercih yapmış: Hikâyeyi baştan İngilizce üretmişler.
[HEADING=1]Setteki Gariplik: Herkes Türk ama Konuşmalar İngilizce[/HEADING]
Şimdi hikâyenin biraz daha ilginç tarafına gelelim.
Oyuncu kadrosunun önemli bir bölümü Türkiye'den. Cem Yiğit Üzümoğlu, Tuba Büyüküstün, Selim Bayraktar, Birkan Sokullu ve başka birçok oyuncu tarihî karakterleri canlandırıyor. Netflix'in güncel katalog bilgisinde de Türk oyuncuların isimleri açıkça yer alıyor.
İnsan burada doğal olarak bir uyumsuzluk hissedebiliyor.
Bir tarafta İstanbul'un surları, Osmanlı ordusu, Fatih Sultan Mehmet, Bizans ve 1453.
Diğer tarafta:
“Bring the cannons!”
İlk bakışta biraz tuhaf.
Fakat yapımın hedefi düşünüldüğünde bu tercih daha anlaşılır hale geliyor.
Dizinin yaratıcı ekibi, Türk tarihini yalnızca Türkiye'deki seyirciye değil, farklı ülkelerdeki izleyicilere de ulaştırmak istiyordu. Şahin de projeyi anlatırken bunun temel hedeflerinden biri olduğunu açıkça ifade etmişti.
Burada bence ilginç bir kültürel paradoks var:
Bir hikâyeyi dünyaya anlatmak için onun dilini değiştirmek, hikâyenin kendisini değiştirmek anlamına gelir mi?
Bu sorunun tek bir cevabı yok.
[HEADING=1]Fatih Sultan Mehmet Neden İngilizce Konuşuyor?[/HEADING]
Diziyi izlerken en çok tartışılan konulardan biri de bu.
Tarihî gerçeklik açısından bakarsak 15. yüzyıldaki Osmanlı sarayının günlük iletişiminin İngilizce olması zaten mümkün değil. Dolayısıyla dizideki İngilizceyi “karakterlerin gerçekten İngilizce konuştuğu” şeklinde yorumlamak doğru olmaz.
Bu, sinema ve televizyonun uzun zamandır kullandığı bir anlatım yöntemidir.
Karakterler tarihsel olarak kendi dillerini konuşur; seyirci ise onların söylediklerini, yapımın seçtiği ortak dil üzerinden duyar.
Dahası, Fatih Sultan Mehmet'in birden fazla dile ilgi duyan ve farklı diller bilen bir hükümdar olduğu tarih araştırmalarında sıkça vurgulanan bir konu. Dizide de farklı dillerin bazı sahnelerde kullanılmasına yer veriliyor. Emre Şahin ve Cem Yiğit Üzümoğlu ile yapılan söyleşide de bu dil çeşitliliğine özellikle değiniliyor.
Yani dizinin İngilizce olması, tarihsel dil çeşitliliğinin tamamen ortadan kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
Tam tersine, zaman zaman farklı dillerin duyulması bize başka bir şeyi hatırlatıyor:
1453'ün dünyası bugünkü kadar tek dilli değildi.
[HEADING=1]Sarayda Bir Akşam: Mehmet ve Mara'nın Farklı Dünyaları[/HEADING]
Diziyi düşünürken aklımda hayalî bir sahne canlandı.
Sarayın sessiz bir odasında genç Mehmet haritaların üzerine eğilmiş.
Önündeki mesele çok net: Konstantinopolis nasıl alınacak?
Haritanın üzerinde surlar, deniz, Haliç ve askerî güzergâhlar var.
Mehmet'in yaklaşımı burada çözüm odaklı ve stratejik bir karakterin bakışını çağrıştırıyor. “Hangi kapı?”, “Hangi top?”, “Hangi birlik?”, “Hangi zamanlama?” gibi sorularla ilerliyor.
Karşısında ise Mara Hatun'u düşündüm.
Onun bakışı aynı haritaya farklı bir yerden yöneliyor.
“Bu kararın insanlara etkisi ne olacak?”
“Şehir düştüğünde içeride kalanların durumu ne olacak?”
“İnsanlar arasındaki ilişkiler nasıl değişecek?”
İşte burada iki farklı düşünme biçimi karşılaşıyor.
Ama bunu “erkekler stratejiktir, kadınlar duygusaldır” gibi basit bir kalıba indirgemek yanlış olur.
Çünkü gerçek hayatta strateji de empati de cinsiyete ait özellikler değildir.
Bir komutan askerlerinin moralini anlamadan savaş planını başarıyla uygulayamayabilir. Bir saray kadını ise yalnızca ilişkileri değil, siyasi dengeleri okuyarak son derece stratejik kararlar verebilir.
Dizinin tarihî karakterlerini düşünürken bana ilginç gelen taraf tam olarak bu.
İnsanları yalnızca savaş meydanındaki rolleriyle okumak, tarihin yarısını kaçırmamıza neden olabilir.