Polisler Numaradan Konum Bulabilir mi? Başımıza Gelen Bir Olayın Ardından Öğrendiğim Gerçekler
Geçenlerde bir arkadaşımın başına gelen bir olay yüzünden bu konuyu ciddi ciddi araştırmak zorunda kaldım. Açıkçası daha önce “Telefon numarasını bilen polis, isterse kişinin nerede olduğunu anında ekranda görür.” düşüncesine ben de oldukça yakındım. Hani filmlerde olur ya; polis bilgisayarın başına geçer, birkaç tuşa basar ve haritada hareket eden bir nokta belirir. Meğer gerçek hayat o kadar basit değilmiş.
Olay bir akşam saatlerinde başladı. Arkadaşım Murat’tan uzun süre haber alamadık. Telefonu çalıyor ama açılmıyordu. Önce “Şarjı bitmiştir.” dedik. Sonra “Bir yerde arkadaşlarıyla oturuyordur.” diye düşündük. Saat ilerledikçe bu ihtimallerin yerini endişe aldı.
Ben sürekli telefonunu arıyordum. Yanımızdaki Elif ise daha sakin kalmaya çalışıyordu.
“Önce son konuştuğu kişileri düşünelim,” dedi. “Nerede olabileceğini anlamamız, sadece telefon numarasını konuşmaktan daha önemli.”
Murat’ın erkek kardeşi Can ise daha doğrudan düşündü:
“Telefon operatöründen bulunamaz mı? Gerekirse polis numaradan konumunu tespit eder.”
O cümle, o gece yaptığımız bütün konuşmanın merkezine oturdu.
“Sadece Numara Yeterli mi?” Sorusu
İlk öğrendiğim şey şu oldu: Bir telefon numarası tek başına, sıradan bir kişinin karşısına GPS haritası çıkaran sihirli bir anahtar değildir.
Fakat bu, güvenlik güçlerinin telefon üzerinden konum bilgisine hiçbir şekilde ulaşamayacağı anlamına da gelmez.
Cep telefonları haberleşebilmek için mobil şebekelere bağlanır. BTK'nın açıklamalarında baz istasyonlarının cep telefonlarıyla iletişimi sağladığı ve mobil iletişimin kapsama alanı üzerinden gerçekleştiği belirtiliyor. Ayrıca mevzuatta “konum verisi”, bir cihazın coğrafi konumunu belirlemeye yarayan elektronik haberleşme şebekesinde işlenen veriler arasında tanımlanıyor. BTK+1
Yani ortada gerçekten teknik bir konum bilgisi altyapısı var.
Ama buradaki önemli ayrım şu:
“Polis telefon numarasını biliyor” ile “polis o telefonun konum bilgisine yasal ve teknik yollarla erişebiliyor” aynı şey değil.
Bu ayrımı bilmeden internetteki birçok yorum yanlış anlaşılabiliyor.
Can hemen pratik bir soru sordu:
“Peki telefonun nerede olduğu bulunabiliyorsa neden herkes istediği kişinin yerini bulamıyor?”
Elif gülümsedi.
“Çünkü güvenlik sistemleri insanların birbirini merak ettiği her durumda kullanılmak için kurulmadı. Acil durumla merak arasındaki fark önemli.”
O cümle bence konunun en önemli noktalarından biriydi.
Baz İstasyonu Ne Anlatıyor?
Araştırdıkça ikinci bir yanlış anlaşılmayla karşılaştım. Bazı kişiler “Baz istasyonu üzerinden konum tespiti yapılabiliyorsa polis telefonun tam olarak hangi odada olduğunu görür.” gibi düşünüyor.
Gerçekte kullanılan teknoloji ve olayın koşulları çok daha karmaşık.
Telefonun mobil şebekeyle iletişim kurması, cihazın hangi hücresel altyapı üzerinden haberleştiğine ilişkin teknik verilerin oluşmasına neden olabilir. Fakat bu, her koşulda birkaç metre hassasiyetinde bir GPS konumu anlamına gelmez.
Dolayısıyla “numaradan konum bulma” ifadesini kullanırken aslında birkaç farklı teknolojiyi birbirinden ayırmak gerekiyor.
Bir tarafta baz istasyonları ve şebeke verileri, diğer tarafta telefonun kendi GPS/GNSS sistemi, uygulamaların konum servisleri ve acil çağrı altyapıları bulunuyor.
Özellikle acil çağrılarda durum daha da farklılaşabiliyor.
Türkiye'deki 112 Acil Çağrı Merkezi sistemine ilişkin resmi bilgilerde, acil çağrı sırasında arayan kişinin adres ve konum bilgilerinin ilgili sistemlere aktarılabildiği; konum sorgulama altyapısının olay yerinin belirlenmesini kolaylaştırdığı belirtiliyor. 112 Acil Çağrı Merkezi+1
Bu bana önemli bir ayrımı gösterdi:
Telefon numarası konum değildir; fakat telefonun haberleşme altyapısı konumun belirlenmesinde kullanılabilecek veriler üretebilir.
Murat'ın Telefonu ve 112 Meselesi
O gece Murat'ın gerçekten kaybolduğunu düşünseydik ne yapacağımızı konuşmaya başladık.
Can'ın yaklaşımı belliydi:
“Beklemeyelim. Bir tehlike ihtimali varsa resmi kanallara başvuralım.”
Elif ise başka bir noktaya dikkat çekti:
“Önce son görüştüğü kişiyi bulalım. Belki ailesiyle ilgili bir problem yaşadı. Belki telefonu sessizde. Belki de yardıma ihtiyacı var.”
İkisi de aslında aynı şeyi istiyordu ama farklı yerlerden yaklaşıyorlardı.
Can çözümün prosedür ve koordinasyondan geçtiğini düşünüyordu. Elif ise olayın insan tarafını anlamadan teknik bir sonuca ulaşmanın eksik kalacağını savunuyordu.
Bence bu ayrım yalnızca kadın-erkek meselesi olarak okunmamalı. İnsanların kriz anındaki karakterlerini de gösteriyordu. Yine de ikisinin yaklaşımında toplumda sıkça karşılaştığımız iki farklı problem çözme biçiminin izlerini görmek mümkündü: biri “hangi adımı şimdi atmalıyız?” diye soruyor, diğeri “bu kişinin başına ne gelmiş olabilir?” diye düşünüyordu.
Sonunda ikisini birleştirdik.
Son görüldüğü yeri belirledik, kimlerle görüştüğünü araştırdık ve gerçekten bir acil durum ihtimali varsa 112'ye başvurulması gerektiği konusunda hemfikir olduk.
Nitekim 112'nin resmi kaynakları da acil durumlarda mümkünse telefonla aramanın en hızlı ve güvenilir seçenek olduğunu, SMS'in ise konuşmanın mümkün olmadığı durumlarda kullanılabileceğini belirtiyor. 112 Acil Çağrı Merkezi
Geçmişten Bugüne: Telefonun “İz” Bırakması
Konunun ilginç taraflarından biri de aslında teknolojinin toplumu nasıl değiştirdiği.
Eskiden bir insanı bulmak için çok daha farklı yöntemlere başvurulurdu. Birinin nerede olduğunu anlamak için tanıdıklar aranır, evine gidilir, iş yerine sorulur, çevredeki insanlarla konuşulurdu.
Geçenlerde bir arkadaşımın başına gelen bir olay yüzünden bu konuyu ciddi ciddi araştırmak zorunda kaldım. Açıkçası daha önce “Telefon numarasını bilen polis, isterse kişinin nerede olduğunu anında ekranda görür.” düşüncesine ben de oldukça yakındım. Hani filmlerde olur ya; polis bilgisayarın başına geçer, birkaç tuşa basar ve haritada hareket eden bir nokta belirir. Meğer gerçek hayat o kadar basit değilmiş.
Olay bir akşam saatlerinde başladı. Arkadaşım Murat’tan uzun süre haber alamadık. Telefonu çalıyor ama açılmıyordu. Önce “Şarjı bitmiştir.” dedik. Sonra “Bir yerde arkadaşlarıyla oturuyordur.” diye düşündük. Saat ilerledikçe bu ihtimallerin yerini endişe aldı.
Ben sürekli telefonunu arıyordum. Yanımızdaki Elif ise daha sakin kalmaya çalışıyordu.
“Önce son konuştuğu kişileri düşünelim,” dedi. “Nerede olabileceğini anlamamız, sadece telefon numarasını konuşmaktan daha önemli.”
Murat’ın erkek kardeşi Can ise daha doğrudan düşündü:
“Telefon operatöründen bulunamaz mı? Gerekirse polis numaradan konumunu tespit eder.”
O cümle, o gece yaptığımız bütün konuşmanın merkezine oturdu.
“Sadece Numara Yeterli mi?” Sorusu
İlk öğrendiğim şey şu oldu: Bir telefon numarası tek başına, sıradan bir kişinin karşısına GPS haritası çıkaran sihirli bir anahtar değildir.
Fakat bu, güvenlik güçlerinin telefon üzerinden konum bilgisine hiçbir şekilde ulaşamayacağı anlamına da gelmez.
Cep telefonları haberleşebilmek için mobil şebekelere bağlanır. BTK'nın açıklamalarında baz istasyonlarının cep telefonlarıyla iletişimi sağladığı ve mobil iletişimin kapsama alanı üzerinden gerçekleştiği belirtiliyor. Ayrıca mevzuatta “konum verisi”, bir cihazın coğrafi konumunu belirlemeye yarayan elektronik haberleşme şebekesinde işlenen veriler arasında tanımlanıyor. BTK+1
Yani ortada gerçekten teknik bir konum bilgisi altyapısı var.
Ama buradaki önemli ayrım şu:
“Polis telefon numarasını biliyor” ile “polis o telefonun konum bilgisine yasal ve teknik yollarla erişebiliyor” aynı şey değil.
Bu ayrımı bilmeden internetteki birçok yorum yanlış anlaşılabiliyor.
Can hemen pratik bir soru sordu:
“Peki telefonun nerede olduğu bulunabiliyorsa neden herkes istediği kişinin yerini bulamıyor?”
Elif gülümsedi.
“Çünkü güvenlik sistemleri insanların birbirini merak ettiği her durumda kullanılmak için kurulmadı. Acil durumla merak arasındaki fark önemli.”
O cümle bence konunun en önemli noktalarından biriydi.
Baz İstasyonu Ne Anlatıyor?
Araştırdıkça ikinci bir yanlış anlaşılmayla karşılaştım. Bazı kişiler “Baz istasyonu üzerinden konum tespiti yapılabiliyorsa polis telefonun tam olarak hangi odada olduğunu görür.” gibi düşünüyor.
Gerçekte kullanılan teknoloji ve olayın koşulları çok daha karmaşık.
Telefonun mobil şebekeyle iletişim kurması, cihazın hangi hücresel altyapı üzerinden haberleştiğine ilişkin teknik verilerin oluşmasına neden olabilir. Fakat bu, her koşulda birkaç metre hassasiyetinde bir GPS konumu anlamına gelmez.
Dolayısıyla “numaradan konum bulma” ifadesini kullanırken aslında birkaç farklı teknolojiyi birbirinden ayırmak gerekiyor.
Bir tarafta baz istasyonları ve şebeke verileri, diğer tarafta telefonun kendi GPS/GNSS sistemi, uygulamaların konum servisleri ve acil çağrı altyapıları bulunuyor.
Özellikle acil çağrılarda durum daha da farklılaşabiliyor.
Türkiye'deki 112 Acil Çağrı Merkezi sistemine ilişkin resmi bilgilerde, acil çağrı sırasında arayan kişinin adres ve konum bilgilerinin ilgili sistemlere aktarılabildiği; konum sorgulama altyapısının olay yerinin belirlenmesini kolaylaştırdığı belirtiliyor. 112 Acil Çağrı Merkezi+1
Bu bana önemli bir ayrımı gösterdi:
Telefon numarası konum değildir; fakat telefonun haberleşme altyapısı konumun belirlenmesinde kullanılabilecek veriler üretebilir.
Murat'ın Telefonu ve 112 Meselesi
O gece Murat'ın gerçekten kaybolduğunu düşünseydik ne yapacağımızı konuşmaya başladık.
Can'ın yaklaşımı belliydi:
“Beklemeyelim. Bir tehlike ihtimali varsa resmi kanallara başvuralım.”
Elif ise başka bir noktaya dikkat çekti:
“Önce son görüştüğü kişiyi bulalım. Belki ailesiyle ilgili bir problem yaşadı. Belki telefonu sessizde. Belki de yardıma ihtiyacı var.”
İkisi de aslında aynı şeyi istiyordu ama farklı yerlerden yaklaşıyorlardı.
Can çözümün prosedür ve koordinasyondan geçtiğini düşünüyordu. Elif ise olayın insan tarafını anlamadan teknik bir sonuca ulaşmanın eksik kalacağını savunuyordu.
Bence bu ayrım yalnızca kadın-erkek meselesi olarak okunmamalı. İnsanların kriz anındaki karakterlerini de gösteriyordu. Yine de ikisinin yaklaşımında toplumda sıkça karşılaştığımız iki farklı problem çözme biçiminin izlerini görmek mümkündü: biri “hangi adımı şimdi atmalıyız?” diye soruyor, diğeri “bu kişinin başına ne gelmiş olabilir?” diye düşünüyordu.
Sonunda ikisini birleştirdik.
Son görüldüğü yeri belirledik, kimlerle görüştüğünü araştırdık ve gerçekten bir acil durum ihtimali varsa 112'ye başvurulması gerektiği konusunda hemfikir olduk.
Nitekim 112'nin resmi kaynakları da acil durumlarda mümkünse telefonla aramanın en hızlı ve güvenilir seçenek olduğunu, SMS'in ise konuşmanın mümkün olmadığı durumlarda kullanılabileceğini belirtiyor. 112 Acil Çağrı Merkezi
Geçmişten Bugüne: Telefonun “İz” Bırakması
Konunun ilginç taraflarından biri de aslında teknolojinin toplumu nasıl değiştirdiği.
Eskiden bir insanı bulmak için çok daha farklı yöntemlere başvurulurdu. Birinin nerede olduğunu anlamak için tanıdıklar aranır, evine gidilir, iş yerine sorulur, çevredeki insanlarla konuşulurdu.